Монгол Улсын Хүний Эрхийн Үндэсний Комиссын “Монгол Улс дахь Хүний Эрх, Эрх Чөлөөний Байдлын Талаарх 23 Дахь Илтгэл”-ийн хүрээнд орчны бохирдол нь иргэдийн эрүүл мэнд, аюулгүй орчинд амьдрах эрхэд ноцтой заналхийлэл болж байгааг онцоллоо. Илтгэлийн 1.3 дугаар хэсэгт агаар, ус, хөрсний бохирдлын асуудлуудыг нарийвчлан авч үзэж, эдгээр нь хүний суурь эрхийг зөрчиж буйг тодотгосон байна.

Агаарын Бохирдол: Улаанбаатарын “Утаан Хаалга”

Улаанбаатар хотын агаарын бохирдол, ялангуяа өвлийн улиралд PM2.5 болон PM10-ийн хэмжээ олон улсын стандартаас хэд дахин хэтэрч, иргэдийн эрүүл мэндэд ноцтой хохирол учруулж байна. Илтгэлд дурьдсанаар, агаарын бохирдол нь амьсгалын замын өвчлөл, хавдар зэрэг эрүүл мэндийн асуудлуудыг нэмэгдүүлж, ялангуяа хүүхэд, өндөр настнуудын дунд эрсдэлийг өсгөж байна. Гэр хорооллын утаа, үйлдвэрлэлийн хаягдал, тээврийн хэрэгслийн ялгарал зэрэг нь энэ асуудлын гол шалтгаан болж байна.

Усны Бохирдол: Ундны Усны Хомсдолын Харанга

Уул уурхай, хөдөө аж ахуй, хотжилтоос үүдэлтэй усны бохирдол нь Монгол Улсын гол мөрөн, ялангуяа Туул голын усны чанарыг муутгаж, ундны усны хүртээмжийг бууруулж байна. Энэ нь иргэдийн эрүүл, аюулгүй орчинд амьдрах эрхийг хязгаарлаж, олон нийтийн эрүүл мэндэд заналхийлж байна. Илтгэлд усны бохирдлыг бууруулах, усны нөөцийг хамгаалах бодлогын хэрэгжилт хангалтгүй байгааг шүүмжилжээ.

Хөрсний Бохирдол: Уул Уурхайн “Хар Сүүдэр”

Уул уурхайн хаягдал, химийн бодисын хэрэглээ, хог хаягдлын менежментийн дутагдал нь хөрсний бохирдлыг нэмэгдүүлж байна. Энэ нь малчдын бэлчээрийг сүйтгэж, хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний чанарт сөргөөр нөлөөлж, улмаар хүнсний аюулгүй байдал, иргэдийн амьжиргаанд заналхийлж байна. Ялангуяа уул уурхайн бүсэд амьдардаг иргэдийн эрх зөрчигдөж, амьдралын чанар муудсан гэж илтгэлд онцолжээ.

Хүний Эрхийн Зөрчил ба Шийдэл

Орчны бохирдол нь зөвхөн байгаль орчны асуудал биш, хүний эрүүл мэнд, амьдралын аюулгүй байдал, эдийн засгийн тогтвортой байдал зэрэгтэй шууд холбоотой гэдгийг илтгэлд тодотгосон. Хүний эрхийн хүрээнд эдгээр асуудлыг шийдвэрлэхийн тулд дараах зөвлөмжийг дэвшүүлжээ:

• Бодлогын хэрэгжилтийг сайжруулах: Агаар, ус, хөрсний бохирдлыг бууруулах чиглэлээр бодитой арга хэмжээ авах.
• Хууль эрх зүйн хяналтыг чангатгах: Уул уурхайн үйл ажиллагааны байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийн үнэлгээг илүү хатуу мөрдүүлэх.
• Олон нийтийн оролцоог нэмэгдүүлэх: Иргэдэд мэдээлэл өгч, байгаль орчны хамгаалалтад оролцуулах.
• Технологийн шийдэл нэвтрүүлэх: Цэвэр технологи, хог хаягдлын менежментийн шинэчлэлийг дэмжих.

Олон Нийтийн Дуу Хоолой

“Бидний амьсгалж буй агаар, ууж буй ус маань бидний эрүүл мэнд, ирээдүйд шууд нөлөөлж байна. Энэ бол зөвхөн байгаль орчны асуудал биш, бидний эрхийн асуудал” гэж Хүний Эрхийн Үндэсний Комиссын төлөөлөгч онцоллоо. Иргэд болон иргэний нийгмийн байгууллагууд агаарын бохирдлыг бууруулах, усны нөөцийг хамгаалах чиглэлээр төр засагтай хамтран ажиллахыг уриалж байна.

Эх сурвалж: Монгол Улсын Хүний Эрхийн Үндэсний Комиссын 23 дахь илтгэл, 2024 он.